ต่อไป →

[ลมหนาว]

"พี่น้องเอย เพิ่นว่าเมืองอีสานนี่ดินดำน้ำซุ่ม
ปลากุ่มบ้อนคือแข้แกว่งหาง
ปลานางบ้อนคือขางฟ้าลั่น
จั๊กจั่นฮ้องคือฆ้องลั่นยาม
คนมีศีล ดินมีน้ำ บ่ห่อนขาดเขินบก
ฝูงหมู่สกุณานก บินซวนซมปลายไม้
ไทเมืองไกล เมืองใกล้ ไปมาได้จอดแว้
น้ำใจหลายดีแท้น้อ หมู่เฮาซาวอีสาน ซั่นแล้ว"

        คนอีสานมีคำคม สุภาษิตสำหรับสั่งสอนลูกหลานให้ประพฤติตนอยู่ในฮีตคอง (จารีต- ประเพณี) ไม่ออกนอกลู่นอกทาง คำคมเหล่านี้รู้จักกันทั่วไป ในชื่อ "ผญา" หมายถึง ปัญญา, ปรัชญา, ความฉลาด, คำภาษิตที่มีความหมายลึกซึ้ง (wisdom, philosophy, maxim, aphorism.)

         ผะหยา หรือ ผญา เป็นคำภาษาอีสาน สันนิษฐานกันว่าน่าจะมาจากคำว่า ปรัชญา เพราะภาษาอีสานออกเสียงควบ "ปร" ไปเป็น ผ เช่น คำว่า เปรต เป็น เผต โปรด เป็น โผด หมากปราง เป็น หมากผาง ดังนั้นคำว่า ปรัชญา อาจมาเป็น ผัชญา แล้วเป็น ผญา อีกต่อหนึ่ง

         ปัญญา ปรัชญา หรือผญา เป็นกลุ่มภาษาเดียวกัน มีความหมายคล้ายคลึงกัน ใกล้ เคียงกันหรือบางครั้งใช้แทนกันได้ ซึ่งหมายถึง ปัญญา ความรู้ ไหวพริบ สติปัญญา ความเฉลียว ฉลาดปราชญ์เปรื่อง หรือบางท่านบอกว่า ผญา มาจากปัญญา โดยเอา ป เป็น ผ เหมือนกับ เปรต เป็น เผด โปรด เป็น โผด เป็นต้น ผญาเป็นลักษณะแห่งความคิดที่แสดงออกมาทางคำพูด ซึ่งอาจ จะมีสัมผัสหรือไม่ก็ได้

[PJ:ผาแดงนางไอ๋]

ขอบคุณคับ

[ping-pong]

ไกลขอให้ไกลแต่หน้าฮั่วไร่นาสวน

ไกลขอให้ไกลแต่หมู่เฮือนกับเล้า

ส่วนวาจาเว่า สองเราอย่าได้ห่าง

ต่างคน แม่นสิอยู่ต่างบ้าน แต่คำเว่าอย่าห่างกัน

ไกลมื้อนี่ มื้ออื่นสิมาหา

ครั่นแม่นขึ้นซื่อว่ายัง สิหมั่นมาหาเจ้า

[แดงคนดี]

มาช่วยกันแต่ง: คำผญา : ปรัชญาอีสาน บ้าน infoforthai

เพื่ออนุรักษ์ภาษาอีสานบ้านเฮา ให้เป็นสมบัติคู่คนไทยของชาวภาคตะวันออกเฉียงเหนือสืบต่อกันไป

[ลมหนาว]

" แม่นอยู่ก้ำ  ทางฝ่ายแดนใด๋
แต่นี่หม่องฮวมใจ  หมู่เฮาเพรียงพร้อม
ศูนย์รวมความฮู้ไว้ อินโฟไทยเพิ่นบอกกล่าว
มาเด้อพวกพี่น้อง อนุรักษ์ไว้ให้ไทยยัง "

๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐

[ping-pong]

ผู้สาวเอ๊ย...

ครั้นแม่นคิดฮอดอ้าย ให้เหลียวเบิ่งอีเกิ้ง ดวงดาวเด้อ

สายตาเฮา สิกล่อมกัน อยู่เทิ้งฟ้า

[PJ.สาวเปิ้ล]

เห็นคำเกี้ยวของกลอนผญาบทหนึ่ง

ผญาเกี้ยวสาวผู้ไทย

เกิดแต่ดนหลายปี                                บ่ทันมีผู้ยิ้มใส่
มาแห็นสาวผู้ไทย                                ยิ้มเป้ยหัวหยุ้มทักทาย
หัวใจชายสังมาเสี้ยว                           ลดเลี้ยวไปเป็นลายต่าง
ลุกย่าง งวกพุ้นพี้                                  บ่มีหม่องเสี่ยงหัวใจ
ว่าแหม่นบ่าวส่ำน้อย                           กล้าเก่งคะนองศึก
สาวเว้านำแฮ้งคึก                                 ฮึกเหิมปานผีบ้า
ยินเสียงวาจาต้าน                                 สาวผู้ไทยผั่นแฮงหม่วน
อยากชวนเมือยามบ้าน                ไปให้อีแม่แยงเด๊..นอหล่าเอ๊ย

อ้ายนี่มีใจเดียว                                      แต่โรเนียวได้หลายเทือ
หว่านควมฮักเอื้อเฟื้อ                          ฝากไว้ขู่ซุคน
ในอกอ้ายฮนฮ้อน                            คะนิงหาอุกอั่ง
ลุกยืนนั่งบ่เป็นสุข                               ระทมทุกข์แลงเช้า
คึดฮอดเจ้าน้องหล่า                             หน้าขาวมาเปิ่นเหวิ่น
เห็นผู้อื่นหลงเอิ้น                                คึดว่าเจ้ามาหา
นกเขาตู้พรากคู่กะยังขัน                 กาเวาวอนจากกันกะยังฮ้อง

น้องพรากอ้าย                                      ควมเดียวบ่เอิ้นสั่ง
คันบ่เอิ้นสั่งใกล้                                   สังบ่เอิ้นสั่งไกล"..นางเอย
สาวผู้ไทยอย่าใจส้ม                         ไปหลงคารมชายอื่น..เด้อนาง
ให้คึดฮอดอ้ายบ้าง                               ผู้คองถ้าเจ้าต่าวมา

**ขอขอบคุณบทกลอนจาก คุณอณูทิพย์  ธารทอง

[PJ:ผาแดงนางไอ๋]

การงานนี้                                         อุปสรรคแสนหมู่

เกิดเป็นคนต้องสู้                                  อย่าถอยร่นหลีกหนี

แปล เกิดเป็นคนต้องหนักเอาเบาสู้

[PJ:ผาแดงนางไอ๋]

คันบ่แน่บ่ยิง บ่จริงอย่าเว้า บ่เอาบ่ว่า รับฟ้าผ่าห่าตำกะได้ ใจนั้นเที่ยงชัน

ไม่แม่นไม่ยิง ไม่จริงไม่พูด ไม่อยากได้ไม่ขอ ให้ฟ้าผ่าก็ได้ใจพี่นี้มั่นคง (รักน้องจริง ๆ)

[PJ:ผาแดงนางไอ๋]

ใจประสงค์แล้วเมืองแกวกะดั้นฮอด ใจประสงค์ยอดแก้วในถ้ำกะก่นหา

เมื่อมีใจรักน้องแม้จะอยู่แดนไกลเพียงใด ก็จะติดตามถามหา

[แดงคนดี]

ศิลปะวัฒนธรรมอีสาน และ ภูมิปัญญาท้องถิ่นภาคอีสาน



ความเป็นมาของความสอย

       คนอีสานเป็นเผ่าชนที่มีอารมณ์ศิลปิน ศิลปินอีสานอาจกล่าวได้ว่า ร้องลำทำเพลงได้ทุกประเภทและทุกชาติ บ่อยครั้งที่คนอีสานรับจ้างเล่นงิ้วให้กับคนจีน เขาเล่นได้โดยไม่ต้องฝึกหัดงิ้ว ที่เป็นดังนี้เพราะเป็นไปได้ที่คนอีสานกับคนจีน มีชีวิตความเป็นอยู่สัมพันธ์กันมาตั้งแต่ลุ่มแม่น้ำฮวงโหแยงซีเจียงแล้ว

       ความสอยเป็นมุขตลกนอกเวที ความสอยนี้จะใช้กันในเวลาฟังลำ โดยเฉพาะในจังหวะเดินกลอนและร่ายลำที่เร้าใจที่สุด ความสอยนี้นิยมใช้กับหมอลำเท่านั้น ไม่ปรากฏว่ามีการใช้กับการบันเทิงประเภทอื่น เหมือนการแถมสมภารมักจะใช้ขณะที่พระเทศน์ด้วยเสียงไพเราะเท่านั้น

      ความสอยนี้ไม่มีหลักฐานว่าเกิดขึ้นที่ไหน เกิดขึ้นตั้งแต่เมื่อใด และเกิดขึ้นกับชนเผ่าใด จากการสันนิษฐานตามรูปการณ์ของมัน ก็พอจะเห็นได้ว่า มันเกิดขึ้นจากลุ่มแม่น้ำฮวงโหแยงซีเจียง เป็นเวลาหลายพันปีมาแล้ว เกิดกับชนชาติเผ่าอ้ายลาว และเกิดเวลามีอารมณ์สนุกตอนฟังลำเท่านั้น ฟังอย่างอื่นไม่เห็นมีสอยและชนชาติที่สอยได้ ก็คือชนชาติอ้ายลาวเท่านั้น

       ความสอยนั้น ไม่ใช่ว่าใครๆ ก็สอยได้ คนที่สอยได้นั้นจะต้องเป้นคนฉลาดและมีไหวพริบ และมีปฏิภาณดี ความสอยเป็นสำนวนคล้องจอง ใช้หลายภาษาสลับกันได้ แต่ที่เห็นใช้เป็นหลักอยู่ก็คือภาษาไทยอีสาน และมีภาษาไทยกลางบ้าง แต่ก็ใช้เป็นภาษาประกอบเท่านั้น

       บรรพบุรุษของคนอีสาน เป็นคนฉลาดคิดค้นความสอยนี้ขึ้นมาใช้อย่างมีวัตถุประสงค์และเป้าหมายในการ ใช้ ใช้ก็ใช้ในเวลามีคนรวมกันมากๆ ด้วย คนจำนวนน้อยไม่ค่อยใช้กันเพราะใช้แล้วไม่สนุก เมื่อมองถึงวัตถุประสงค์และเป้าหมายดังกล่าวแล้ว ความสอยจึงสามารถจัดแบ่งออกได้เป็น 5 รูปแบบดังนี้

   1. แบบสนุกสนาน ความสอยประเภทนี้วัตถุประสงค์ก็เพื่อคลายเครียดเท่านั้น ไม่มีอะไรมากมายไปกว่านั้น ภาษาที่ใช้ซึ่งคนที่เข้าใจตนเองว่าเป็นบัณฑิตอาจจะคิดว่าหยาบก็ได้ แต่คนอีสานเขาไม่ถือกัน เขารู้ดีว่าศิลปะและศาสตร์มันต้องเดินคู่กัน มันจึงจะไม่เครียด ตัวอย่างคำสอยดังกล่าวนั้น เช่น

          * สอย สอย พี่น้องฟังสอย
            ลิงกินกล้วย มันนั้นกินเบิ้ดหวี
            บาดห่าหีกินโคย ดูดกินแต่น้ำ
          * สอย สอย พี่น้องฟังสอย
            ตดบ่ดัง เขาเอิ้นว่าตดสูด
            ตดดังปู้ด เขาเอิ้นว่าตดผู้นำ
            ตดแล้วขี้ออกนำ เขาเอิ้นว่าตดต่อน
            ตดเป็นสีฮ้อนๆ ระวังขี้หยอดเด้อะ

   2. แบบล้อเลียน ความสอยประเภทนี้ มีวัตถุประสงค์จะล้อเลียนใครสักคนหนึ่ง แต่ไม่ระบุตัวไม่สามารถเอาผิดกันได้ คนฟังก็รู้และหัวเราะสนุกกันไป แต่ความหมายกินใจมาก เช่น

          * สอย สอย พี่น้องฟังสอย
            ครูบ้านเผิ่น บ่คือครูบ้านโต
            ครูบ้านเผิ่น สอนวิชาการศึกษา
            บาดห่าครูบ้านโต ล่อสี้แต่ลูกศิษย์
            จังซี้กะว่าสอย
          * สอย สอย พี่น้องฟังสอย
            เมียชาวบ้าน บ่คือเมีย ซาอุ
            เมียซาอุ สาธุ แต่โคยใหญ่

   3. แบบเตือนสติ ความสอยประเภทนี้ มีวัตถุประสงค์จะเตือนใครสักคนหนึ่ง ให้ระวังตัวว่า ตนเองอาจจะเดินทางผิด หรืออาจจะบกพร่องในหน้าที่ ซึ่งผู้ทำผิดเองจะรู้ตัวและกลับตัวกลับใจ หรือถ้าไม่ได้ฟังแต่ญาติหรือเพื่อนไปฟังก็จะเอามาเล่าสู่กันฟัง พร้อมทั้งเตือนสติให้กลับตัวกลับใจ หรือให้ปรับปรุงตัวใหม่ เช่น

         * สอย สอย พี่น้องฟังสอย
            ผู้ใหญ่บ้าน บ้านเผิ่น บ่คือผู้ใหญ่บ้านบ้านโต
            ผู้ใหญ่บ้านบ้านโต ชาวบ้านเลือกผัว
            แต่ว่า เมียเป็นผู้ใหญ่บ้าน
            จั่งซี้กะว่าสอย
          * สอย สอย พี่น้องฟังสอย
            พระบ้านเผิ่น บ่คือพระบ้านโต
            พระบ้านโต อัดผักตูคุยสาว
            ถ้าเกิดเรื่องเกิดราว ระวังสากมองเขาสิบังสุกุลเด้อข้าน้อย
            จั่งสิกะว่าสอย

   4. แบบประสานเสียง ความสอยประเภทนี้ มีวัตถุประสงค์จะให้คนสนใจให้มากกว่าเดิม ความจริงความสอยนี้โดยเนื้อหา ก็คล้ายคลึงกันกับแบบล้อเลียนและเตือนสติ จะต่างก็แต่ไม่ใช้คนสอยคนเดียว จะใช้คนสอยประสานกันสองคน ซึ่งจะเรียกว่า "สอยเป็นทีม" ก็ได้ โดยผู้สอยจะตกลงกันก่อนว่า ให้ฝ่ายไหนเป็นฝ่ายเสนอ ฝ่ายไหนเป็นฝ่ายสนอง แล้วทั้งสองฝ่ายจะแยกกัน ออกไปอยู่คนละมุมของเวทีหมอลำ เมื่อจังหวะหมอลำเร้าใจเต็มที่ ไม่ว่าจะร้องลำหรือร่ายรำเกี้ยวกัน ฝ่ายเสนอจะเริ่มสอยทันทีดังนี้

           สอย สอย พี่น้องฟังสอย
      ครูบ้านเผิ่น บ่คือครูบ้านโต
      ครูบ้านโต ในตารางสอนมีอยู่ 2 วิชา
      คือ เลข คัด แล้วก็เลิก
      ฝ่ายสนองที่อยู่ฝั่งตรงข้ามก็จะถามมาทันทีว่า
      เวลานอกนั้น แล้วครูไปไหน
      เด็กชายมี  (ออกเสียงภาษาไทย)
      แล้วฝ่ายเสนอก็จะตอบกลับทันทีว่า
      คุณครูไม่มาครับ (ใช้เสียงภาษาไทย)
      ฝ่ายสนองก็จะถามอีกว่า
      เด็กหญิงสุดาล่ะ คุณครูไปไหน? (เสียงภาษาไทย)
      ฝ่ายเสนอก็จะตอบว่า
      คุณครูนั่งคุยกันค่ะ (เสียงภาษาไทย)
      ฝ่ายสนองก็จะถามอีกว่า
      เด็กชายจุกล่ะ คุณครูไปไหน? (เสียงภาษาไทย)
      ฝ่ายเสนอก็จะตอบแทนเด็กชายจุกว่า

      คุณครูนั่งดูโทรทัศน์อยู่ในห้องครูใหญ่ เพราะครูใหญ่เป็นครูใหญ่ประจำอำเภอครับ (ออกเสียงภาษาไทยกลาง)

              คนก็จะฮาครืนขึ้นทันที แล้วคุณครูที่มีพฤติกรรมเช่นว่ามา ก็จะเปลี่ยนแปลงและปรับปรุงนิสัยทันที มิฉะนั้นก็จะอยู่ในสังคมเขาลำบาก

   5. แบบแก้กลอนกัน ความสอยแบบนี้วัตถุประสงค์ก็เพื่อสร้างความสนุกสนานครื้นเครงเช่นเดียวกัน แต่ต่างที่ว่าความสอยแบบแก้กลอนนี้ เล่นวาทะโต้กัน การจัดทีมก็เหมือนกันกับที่กล่าวไว้ในข้อ 4 คือแบบประสานเสียง แต่ต่างตรงที่ว่า นิยมฝ่ายหนึ่งเป็นทีมหญิง อีกฝ่ายหนึ่งเป้นทีมชาย มีลักษณะคล้ายลำตัด เขาจะใช้โวหารห้ำหั่นกันดังนี้

          * ฝ่ายเสนอ ซึ่งจะเป็นชายก็ได้ จะเป็นหญิงก็ได้ สมมุติว่าถ้าฝ่ายเสนอเป็นชายก็จะเริ่มดังนี้

                สอย สอย พี่น้องฟังสอย
            ถามข่าวน้องถามข่าวขอแข
            ถามคอแคค่อยอยู่ดีบ่คอแค้
            ถามว่าหีเจ้าแหล่หรือว่าแดงจ่ายหว่าย
            (คนฟังแล้วจะฮาตูมทันที)

          * ฝ่ายสนอง ที่เป็นฝ่ายหญิง ซึ่งถูกเล่นงานก่อน ก็จะเริ่มสอยแก้กลอนทันทีว่า

                สอย สอย พี่น้องฟังสอย
            ถามข่าวอ้าย ถามข่าวขอขอ
            ถามคอ คอ ค่อยอยู่ดีบ่ คอ ค้อ
            ถามว่าโคยเจ้าเสียกพ่อว้อหรือว่าบานเปิ่งเซิ่ง
            (คนก็ตบมือฮาลั่นขึ้นทันที)

             จากนั้น ก็จะปล่อยให้หมอลำลำต่อไป จนกว่าจะได้จังหวะสอยใหม่ ส่วนหมอลำเมื่อเห็นผู้มาฟังลำสอยกันสนุกสนานครื้นเครงเช่นนั้น ก็จะมีกำลังใจคึกคะนองแสดงกันอย่างห้าวหาญ พวกดูข้างๆ เวทีก็จะร่ายรำกันอย่างสนุกเช่นกัน นี่เป็นวัฒนธรรมบันเทิงของชาวอีสานที่ได้ทั้งการสนุกสนาน ได้ทั้งการมีโอกาสได้พบกันและได้ทั้งการใช้ความสอยด่าและเตือนสติคนทำชั่ว อย่างที่ผู้ถูกด่าและถูกเตือนสติตำหนิไม่ได้

ขอขอบคุณ โดย : อาจารย์สวิง บุญเจิม ป.ธ.๙  M.A.

[PJ.สาวเปิ้ล]

แวะมาพักสายตาอ่านความรู้ใหม่ๆ
ขอบคุณค่ะ

[แดงคนดี]

ข้อดีของความสอย

        ความสอยนี้ นอกจากจะให้ความสนุกสนานครื้นเครงล้อเลียนและเตือนสติของคนดังกล่าวมาแล้ว ยังเป็นการแสดงที่ใครเอาผิดไม่ได้ ทั้งนี้เพราะ

   1. ความสอยเป็นกลาง กล่าวคือ ความสอยระบุเฉพาะพฤติกรรมคนชั่ว แต่ไม่ระบุชื่อผู้กระทำ แม้ว่าผู้กระทำไม่ดีนั้นจะรู้อยู่ว่าเขาว่าตน ก็เอาผิดคนว่าไม่ได้ ถ้ายิ่งไปเอาผิดเขา เรื่องก็จะกลายเป็นว่า ตัวเองกินปูนแล้วร้อนท้อง จะไปฟ้องร้องทางกฎหมายก็ไม่ได้ ยิ่งเข้าไปฟ้องร้องเขาก็เท่ากับเป็นการยอมรับว่าตนเองนั่นแหละคือผู้ทำเช่น นั้น และถ้าฟ้องไปก็หาหลักฐานไม่เพียงพอ สังคมที่เขารังเกียจพฤติกรรมเช่นนั้นอยู่แล้ว ก็ไม่มีใครจะไปเป็นพยานให้ ซึ่งก็จะมีแต่เสียกับเสีย

   2. ภาษาสอย ภาษาอีสานที่ใช้ในการสอยนั้น จะแก้ปัญหาในทางกฎหมายได้มากทีเดียว เช่นคำว่า "เผิ่น" โดยปกติจะหมายความว่า "คนอื่น" และคำว่า "โต" โดยปกติจะหมายถึง "ตัวเรา" แต่ในบางสถานการณ์จะมีความหมายกลับกัน จะขอยกตัวอย่างเพื่อพิจารณาดังนี้

          * เผิ่น-โต ที่มีความหมายปกติ เช่น "ของเผิ่น (ของคนอื่น) อย่าไปเอา มันบ่แม่นของโต (มันไม่ใช่ของตัวเองคือของเรา)"

          * เผิ่น-โต ที่มีความหมายตรงข้าม ใช้ในกรณีที่มีการขัดแย้งกัน เช่น มีคนหนึ่งไปหยิบเอาดินสอไปแล้วเจ้าของดินสอไปตามเอาคืน เกิดแย่งกันขึ้น เจ้าของดินสอจะว่า "หึย! ของเผิ่น (ของเจ้าของดินสอ) บ่แม่นของโต (ไม่ใช่ของผู้หยิบเอาของเขามา) จักหน่อย เอาของเผิ่นมาได้ หน้าบ่อาย"

ขอยกกรณีการสอยบ้างเป็นตัวอย่าง เช่น

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ครูบ้านเผิ่น บ่คือครูบ้านโต
ครูบ้านเผิ่น สอนแต่หนังสือ
บาดห่าครูบ้านโต ล่อสี้แต่ลูกศิษย์
จั่งซี้กะว่าสอย

             ลองคิดดูซิว่า มันจะหมายถึงครูบ้านคนสอยหรือหมายถึงครูบ้านคนฟัง มันระบุไม่ได้ แต่ครูผู้มีพฤติกรรมเช่นนั้นหนาวแน่ ถ้ายิ่งไปฟ้องเขา นอกจะเปิดตัวเองว่าเป็นอ้ายโม่งตัวนั้นแล้ว ยังจะแพ้ความเพราะภาษาด้วยเรียกได้ว่าเสียสองต่อ ด้วยความสอยที่ใช้กระเทาะเปลือกคนชั่วและสังคมเลว โดยที่คนชั่วเอาผิดอะไรไม่ได้นี้ ก็แสดงให้เห็นว่า ใครเล่าจะฉลาดไปกว่า "บรรพบุรุษอีสาน"

สร้อยความสอย

             ความสอยธรรมดาจะไม่มีสร้อย แต่ที่ใส่สร้อยเข้าไปนั้น ก็เพื่อเป็นการเน้นความสนใจ ความสะใจ แก้เก้อ เยาะเย้ย และประชด ความสอยก็จะออกรสจูงใจและสะใจผู้ฟัง ผู้ทำชั่วที่ถุกด่าด้วยความสอย เขาก็จะหยุดทำชั่ว สร้อยความสอยดังกล่าวนั้น มีดังนี้

   1. ไม่มีสร้อย ความสอยนี้จะเป็นแบบธรรมดา ซึ่งจะมีสร้อยหรือไม่ก็ได้ เช่น
            สอย สอย พี่น้องฟังสอย
      ดัง ตึ้ง ตึ้ง พ่อเฒ่าอึ่งนั่งปิ๊ด
      นั่งลงผิด กะพาหงายลงตึ้ง
      (สอยสดในกรณีที่พ่อเฒ่าอึ่งเอาปิ๊บมาคว่ำลงแล้วนั่งปิ๊บคว่ำจนตัวเองหงายหลังลง)

   2. เน้นความสนใจ ความสอยนี้จะเป็นการสอยเรียกเสียงหัวเราะ ซึ่งมีข้อความค่อนข้างตลกมันๆ เช่น
            สอย สอย พี่น้องฟังสอย
      ลิงกินกล้วย มันนั่นกินเบิ๊ดหวี
      บาดห่าหีกินโคย ดูดกินแต่น้ำ
      จั่งซี้กะว่าสอย (สร้อยมัน)

   3. เน้นความสะใจ เช่น
            สอย สอย พี่น้องฟังสอย
      ลูกสาวเดียวอยากได้ทองห้าฮ้อย
      พ่อลูกอ่อนสี้จ้อยบ่ได้พอสลึง
      จั่งซี่กะว่าสอย (สร้อยมัน)

   4. เน้นแก้เก้อเมื่อกระทบแรงๆ เช่น
            สอย สอย พี่น้องฟังสอย
      บัตรยากจน คนทุกข์บ่ได้ใช้
      บาดห่าคนได้ใช้ มีแต่ญาติกำนัน
      ฮ่วยจั่งซี้กะว่าสอย (สร้อยมัน)

   5. เน้นเยาะเย้ย เช่น
            สอย สอย พี่น้องฟังสอย
      ฟาดแส้ ลงใส่หลัง เขาว่าตี
      ฟาดโคย ใส่หี เขาว่าสี้กัน
      ฟาดเบิ๊ดสู่อันเขาว่า "ผู้แทนซื้อเสียง"
      เฮอะ เฮ่ย จั่งซี้กะว่าสอย (สร้อยมัน)

   6. เน้นในเชิงประชด เช่น
            สอย สอย พี่น้องฟังสอย
      อั๊วคงคิด ดีกลูกคิกรางทอง
      พวกพี่น้อง จำสูกง่ายๆ
      ไผขี้ร้ายอั๊วกิงหมกเลย
      ซาให้โหงวโละยี่ สี่ให้โหงวโละเอี่ยว
      โหงวตื้อโหงวกิงอีก โป๊ยตื้อซากิงอีก
      ซิกตื้อซาฮวงเกี่ยวกิงอีก
      มีอีกอั๊วกิงอีก มีอีกอั๊วกิงอีก
      มีอีกอั๊วก็กิงอีก
      ฮ่วย! กระหยอนลาวจนดอกเว้ย (สร้อยมัน)

ผู้ที่จะสอย

             การสอยนั้นนิยมใช้กันทั้งผู้หญิงผู้ชาย ไม่มีจำกัดว่าเพศใดเพศหนึ่ง ยกเว้นนักบวช นอกนั้นสอยได้หมด แต่คุณสมบัติของผู้สอยนั้นจะต้องเป็นผู้มีมุขตลกอยู่ในบุคลิกเพราะสอยต้อง การความสนุกสนาน ไม่ใช่เป็นวิชาการ ถ้าสอยแล้วไม่สนุก มันก็จืดชืด ถ้ามันจืดชืดแล้วจะใช้สร้อยแก้เก้อว่า "จั่งซี้กะว่าสอย" อยู่เรื่อยๆ คงไม่ไหว
alทำนองสอยสอย

            เนื่องจากการสอยเป็นมุขตลก สอยออกมาแล้วต้องเรียกเสียงฮาให้ได้ ดังได้กล่าวมาแล้ว ทำนองสอยก็จะต้องเป็นทำนองตลกซึ่งคนอีสานเรียกทำนองนี้ว่า "แถนหนิ่งหน่อย" (แถนจั๊กกะจี้หรือพระอินทร์ทำให้หัวเราะนั่นเอง) ทำนองนี้จะมีสั้นบ้างยาวบ้าง สลับกันไป

การออกเสียง

           การออกเสียงภาษาของคนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือนั้น จะแตกต่างกับภาษากลางในกรุงเทพฯ โดยเฉพาะที่มีวรรณยุกต์ ภาษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือไม่มีวรรณยุกต์ ออกเสียงเอาเหมือนภาษาอังกฤษ ถึงจะใส่วรรณยุกต์ก็จะออกเสียงตามภาษาอีสานอยู่นั่นเอง

[แดงคนดี]

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
กล้วยอยู่ต้น บ่เคยแซบบ่เคยนัว
บาดห่ากล้วยของผัว กินท่อใด๋กะบ่อิ่ม
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
กำนันบ้านเผิ่น บ่คือกำนันบ้านโต
กำนันบ้านโต หาแต่ทางสิต้ม

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
กำนันบ้านเผิ่น บ่คือกำนันบ้านโต
กำนันบ้านโต เอาแต่เมียสิสั่ง
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
กำนันบ้านเผิ่น บ่คือกำนันบ้านโต
กำนันบ้านโต ขายแต่ชาวบ้านให้ผู้แทน
จั่งซี้กะว่าสอย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
กากินกล้วย มันกินจนเบิ๊ดหวี
บาดห่าหีกินโคย กินแล้วคลายออก
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
กินลาบต้ม กะว่าแซบว่านัว
บาดห่ากินของผัว แซบหลายกว่านั้น

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
กองเหม็นๆ แม่นกองขี้
กองอยู่ลี้ๆ นั่นแม่นกองก้นตด
กองแล้วกินหมด นั่นแม่นกองทุน
ที่นายทุน วางแผนมาต้ม
สมน้ำหน้าบ่แล้วคนจน เชื่อเขาไวหลาย
ฮ่วย จั่งซี้กะว่าสอย
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
กฎหมายเมืองเผิ่น บ่คือกฎหมายเมืองโต
กฎหมายเมืองโต คนรวยโกงเป็นหมื่นล้านบ่ติดคุก
บาดคนทุกข์ ลักบักพริกมาตำแจ่วหน่วยเดียว
ติดตารางจ้อย
เฮอะ เฮ่ย จั่งซี้กะว่า กฎหมาย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
การศึกษาเมืองไทย ปริญาตรี ปริญญาโท ปริญญาเอก
จบมาแล้ว คันบ่มีคนจ้างคิดเฮ็ดหยังกะบ่เป็น
บาดพ่อเฒ่าทิดเสน มอม้ากะบ่ฮู้ มีเงินใช้บ่อึด
เฮอะ เฮ่ย การศึกษาหัวกุด
จั่งซี้กะว่าสอย
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
กระทรวง กระทรวง
แต่ละกระทรวงใช้เงินเป็นแสนล้าน
แล้วชาวบ้านเขาได้อีหยัง
คึดบ่แล้วท่านรัฐมนตรี
จั่งซี้กะว่า สอย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
เกวียนกับงัว สมบัติเฮาแต่น้อย
เผาถิ่มจ้อย บ่คึดพัฒนา
บาดห่ารถเบนซ์มา ผัดสาธุ สาธุ ไหว้รถเบนซ์
เฮอะ เฮ่ย อยากหัว! คนบ่ฮู้จักเจ้าของ!
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
เกษตรกร ทุกบ่อนกะว่า ชาวไฮ่ชาวนา
บาดเป็นรัฐบาลมาต้องให้กฤษฎีการตีความ
ว่า เกษตรกร คือใคร?
บางคนเฮ็ดให้บ้านเมืองฉิบหาย ฟ้าวกู้เงินมาซ่อย
ทำตามแผน มิยาซาว่า เผิ่นว่า ฮ่วย!



สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ขาของข่อย ข่อยค่อยลูบ ค่อยคลำ
บาดห่าขาประจำแห่งคลำแห่งลูบ
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ขาขาวกะบ่ไหว ขาลายกะบ่เอา
บาดสิเอา ผัดแม่นขาประจำ
 
     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ขนแข้งยาวจนพอฮ้อยปลา
ขนขายาวจนพอฮ้อยเขียด
ขนแม่เฒ่าเหนียด เอาไว้เบียดกันชน
แห่งชนแห่งมัน
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ขี้โก๋ ขี้กะปอม ขี้เกี้ยม ไทยกะทำท่าฮู้เหมิด
บาดไทยบ่ฮู้ ผัดแม่นขี้กระหลุ่ย
เฮอะ เฮ่ย จั่งซี้กะว่าสอย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ข้าราชการนั่น คือผู้รับใช้ประชาชน
ข้าราชการลืมตน เขาว่า "เจ้านายหลงยุค"
เฮอะ เฮ่ย จั่งซี้กะว่าสอย



สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ครูบ้านเผิ่น บ่คือครูบ้านโต
ครูบ้านโต ล่อสี้ลูกศิษย์
จั่งซี้กะว่าสอย
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ครูใหญ่บ้านเผิ่น บ่คือครูใหญ่บ้านโต
ครูใหญ่บ้านโต เอาฮอดศาลากลางบ้าน
ความเว้าผัดว่า เสียสละ! เสียสละ!
จั่งซี้กะว่าสอย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ครูใหญ่บ้านเผิ่น บ่คือครูใหญ่บ้านโต
ครูใหญ่บ้านโต ที่เลี้ยงงัวเลี้ยงควายเอาเหมิด
จั่งซี้กะว่าสอย
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ครูบ้านเผิ่น บ่คือครูบ้านโต
ครูบ้านโต 10 โมงเช้าเข้าโรงเรียน
บ่ายสองโมง บ่เห็นหน้าจ้อย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ครูบ้านเผิ่น บ่คือครูบ้านโต
ครูบ้านโต ในตารางสอนมีอยู่ 2 วิชา
คือ เลข คัด แล้วก็เลิก
นอกนั้น คุณครูไปไหน?
เด็กชายมี "คุณครูไม่มาครับ
เด็กหญิงสุดา "คุณครูนั่งคุยกันค่ะ"
เด็กชายจุก "คุณครูดูโทรทัศน์ในห้องครูใหญ่
เพราะครูใหญ่เป็นครูใหญ่ประจำอำเภอครับ
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
คอ คอ คอ
อักษรคอ มีเทิง ฅ.คน กับ ค.ควาย
บาดสิใช้ ผัดเขียน คน ค.ควาย
กระหยอนเขาต้มเบิดสู่แนวน้อ
ฮ่วย! จั่งซี้กะว่าสอย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
เฮอะ เฮอะ เฮ่ย อยากหัวเดว่า
คนยากจน บ่มีบัตรคนไข้
คนบ่ทุกข์ บ่ไฮ้ เอาไปใช้จนเหมิด
กูมาหน่ายเด! จั่งซี้กะว่าสอย
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
คน คน คน
คนมีความคึด เขาเอิ้นว่ายอดคน
คนแล้วแต่คน นั่นคนเบิ๊ดความคึด
เฮอะเฮ่ย จั่งซี้กะว่าสอย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ครูโรงเรียนบ้านเผิ่น บ่คือครูโรงเรียนบ้านโต
ครูโรงเรียนบ้านโต มีแต่พี่น้องครูใหญ่เต็มโรงเรียนอยู่
เฮอะ เฮ่ย จั่งซี้กะว่าสอย
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
คุยเหลือโพด คุยหลายเอาเหลือโพด
ว่าเศรษฐกิจสิรุ่งโรจน์ภายในหกเดือน
บาดได้กุมบังเหียน ซาวเดือนกะคือเก่า
เซาคุยทะแหม เหม็นขี้แข้วว่ะ ฮ่วย!

[แดงคนดี]

สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ฆอระฆัง ตีดังเหม่งๆ
เฒ่าทิดเก่ง ว่าแม่นครูใหญ่ตี
บาดห่าเบิ่งให้ดี บ่มีครูจักคน นักเรียนตีเอง
จั่งซี้กะว่าสอย
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ฆอระฆัง เป็นการสั่งเวลา
เวลาขึ้นโรงเรียน เวลาเปลี่ยนชั่วโมงสอน
เวลาเลิกเรียน และเวลามีเหตุ
คู่มื้อนี้ตีบ่แล้ว "พ่อครูใหญ่"
จั๊ก ข่อยบ่ได้ไปโรงเรียนเดือนหนึ่งแล้ว!
ฮ่วย จั่งซี้กะว่าสอย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ฆอระฆัง หัวหยักหัวงอ
ครูสอพลอ เทียวแต่เลื่อนขั้น
บาดครูหมั่น ได้แต่ถูกตำหนิ!
ฮ่วย! ระบบอีหยังว่ะ!
จั่งซี้กะว่าสอย



 สอย สอย พี่น้องฟังสอย
งาคั่วแล้ว เอาใส่ข้าวแตกงา
แตกเข้าหว่างขา ผัดแม่นหัวโค่ยใหญ่
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
งึดข่อยงึด พ่อเฒ่าสีข่อยงึด
งึดลูกเต้าเลี้ยงใหญ่บ่เป็น
งึดพระเณรบ่ฮู้จักครองวัตร
งึดบักนัดหน่วยหนึ่งหลายตา
งึดหว่างขาผู้หญิงเป็นแผลใหญ่
ดอกวนา นายนา สายตาหมู่เฮาเอ๊ย!

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
แง้เชิงแง้ แล้วแล่นเข้าในฮู
งูสี้งูพันกันร้าวอ้าว
ข่อยสี้เจ้า เด้าหน่ำๆ แน่เด๊! เผิ่นว่า
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
งบประมาณ งบประมาณ งบประมาณ
แต่ละหน่วยราชการใช้งบประมาณบ่น้อย
เฮา เจ้าข่อยพากันได้อีหยัง?
คึดแน่แม่ใหญ่มี
จั่งซี้กะว่าสอย



สอย สอย พี่น้องฟังสอย
จกผู้หญิงแล้วฮ้อง จกบ่ถืกบ่อนดี
ลองจกเข้าให้ถืกห...
ย่านแต่มิดอ้อยซ้อย
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
จับมือกะป่าย จับท้ายกะตี
บาดห่าคัวจับหี สิสี้บ่เล่าจั่งจับ เผิ่นว่า!

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ตำรวจจับไพ่ จับยาบ้า จับขายเลข
จับหน่ำ จับนี บาดห่าเจ้านายหนี
เอาไปให้เขาเฮ็ดคือเก่า เฮ๊อะ เฮ่ย!
จั่งซี้กะว่าสอย
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
โจรมาปล้นนั้น เบิ๊ดบ่ท่อใด๋
บาดห่าโจรถือกฎหมายปล้นหลายกว่าหมู่
โอ๊ย กูละหน่าย

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
ใจขี้ย้านเผิ่นเอิ้นว่าใจหมา
ใจอาสาเผิ่นเอิ้นว่าใจนักสู้
ใจบ่ฮู้ เผิ่นเอิ้นว่าใจพาล
ใจอาจหาญ เผิ่นเอิ้นว่า "ใจเพชร"
ประเทศจะอยู่ได้ก็ต้องใจดวงนี้ จำไว้นะเพื่อนนะ!
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
จนแท้ๆ แก้บ่ยากเด๊นาย
แต่ส่วนหลายอยากยาดเอาของคนทุกข์
เฮอะเฮ่ย คนมีรถปิกอัพ กะได้บัตรยากจน

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
จารย์สึกใหม่ ได้เมียฮ่วมเฮียงหมอน
ฮอดยามนอน บืนขึ้นใส่ของใหญ่
บาดเอาโคยยัดใส่ ผัดใส่หม่องสายบือ
เมียเอามือจับโคยยัดเข้าหีจำบุ้ย
ตาจารย์ปุ้ยลุกขึ้นได้เปิดหนี
ตายอีหลีเข้าเลิ๊กปานนี้ ตายอีหลีเข้าเลิ๊กปานนี่!
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
โจรสี้โจร อยู่ใต้ฮ่มเพ็ก
เจ๊กสี้เจ๊ก อยู่ใต้ฮ่มทัน
บาดมันฮันกะไอ๊ย่า ไอ๊ย่า
อั๊วซี้เลี้ยวอ้า

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
จ๋า จ่าง จ๋า หมาว้อแล่นผ่าน
พ่อเฒ่าห่าน กำขาหมาไล่ตี
พ่อเฒ่าสี ได้ยินเสียงฮ้องใส่
มึงเฮ็ดอีหยังห่าน
หมาว้อแล่นมา กูตกใจพะวะสั่นสั่นขึ้นเหมิด
กูบายด้นหมาว่าแม่นขาฟืน เฮอะ เฮ่ย!
     
สอย สอย พี่น้องฟังสอย
จักกล่าวก้าม ปางก่อนยังมี
มือบายห.. อ่อนปานดังม้า

     สอย สอย พี่น้องฟังสอย
อั๊วเป็นเจ๊ก อั๊วอยู่เมืองกิง
อั๊วจำศีง ทำนา หม่าย หล่าย
อั๊วหุงข้าวกิงเองกะเป็ง
ถ้าว่าเจ๊กโง่ สี้คงกะเป็ง