ต่อไป →

[แดงคนดี]

            ย่านลิเภา เป็นพืชพันธุ์ไม้เถาจำพวกเฟิร์น สันนิฐานว่า “ลิเภา” น่าจะเป็นคำมาจากภาษามลายูว่า ลิบู ซึ่งแปลว่า จิ้งจก เพราะใบของลิเภา มีลักษณะเป็นหยักคล้ายตีนจิ้งจกก็อาจเป็นได้ ลักษณะโดยทั่วไปของลิเภา ก็คือ เป็นเถาขนาดเล็ก เลื้อยเกาะต้นไม้อื่นในป่า หรือสุมทุมพุ่มไม้ เมื่อสดเถาจะมีสีเขียว เมื่อเด็ด หรือตัดวางให้แห้งจะเป็นสีน้ำตาล ใบมีลักษณะเป็นหยักยาว โคนใบใหญ่ ปลายใบเล็กเรียวแหลม เส้นในเป็นเส้นนูน ริมใบเป็นหยักๆ ฟันปลาถี่ละเอียดทั้งสองข้าง เถาหนึ่งๆ มักมี 4-6 ใบ แต่ละเถายาวประมาณ 1-2 เมตร มีขนาดโตเท่าก้านไม้ขีดไฟ เถานี้เองซึ่งชาวบ้านภาคใต้ตัดเอามาทำเป็นภาชนะเรียกว่า "ย่านลิเภา"

           แต่เดิมชาวบ้านในตำบลท่าเรือ มีอาชีพดั้งเดิมที่เป็นอาชีพหลัก คือ การทำนา ว่างเว้นจากการทำนาก็จะรับจ้างและค้าขายแต่ก็ทำเป็นส่วนน้อย ชาวบ้านส่วนใหญ่มีฐานะยากจน ทำให้เกิดการลักเล็กขโมยน้อยชุกชุม ประมาณปี พ.ศ. 2520 ได้มีเจ้าหน้าที่ตำรวจ คือ ร.ต.ต. สมบูรณ์ เสนาะสุขุม ร่วมกับสภาตำบลท่าเรือ จึงกระตุ้นให้ชาวบ้านรวมตัวกันประกอบอาชีพเสริม โดยการประสานงานติดต่อกับ นายเคลือบ ทองอ่อน ซึ่งเป็นผู้ริเริ่มและชำนาญด้านการทำผลิตภัณฑ์จากย่านลิเพาในตำบลท่าเรือ มาเป็นผู้ทำการสอนการทำผลิตภัณฑ์จากย่านลิเพาให้แก่ชาวบ้านผู้สนใจ เมื่อผลิตภัณฑ์เป็นที่ต้องการของท้องตลาด ทำให้ชาวบ้านมีการตื่นตัวและเริ่มทำผลิตภัณฑ์จากย่านลิเพาเป็นอาชีพรอง เพิ่มรายได้ให้แก่ครอบครัวมากขึ้น ต่อมาได้มีการสนับสนุนจากกรมพัฒนาชุมชน ในการฝึกอบรมเพิ่มพูนทักษะและรูปแบบของผลิตภัณฑ์ ราษฎรได้ยึดเป็นอาชีพเสริมรายได้ให้แก่ครอบครัวเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน
 

             เมื่อชาวบ้านในตำบลมีการทำผลิตภัณฑ์ย่านลิเพาเป็นอาชีพเสริมกันมากขึ้นทำให้ราคาผลิตภัณฑ์ตกต่ำ เนื่องจากต่างคนต่างขายทำให้ถูกกดราคาจากพ่อค้าคนกลางอยู่ตลอดเวลา พัฒนาชุมชนอำเภอเมืองจึงได้ส่งเสริมสนับสนุนให้มีการรวมตัวจัดตั้งกลุ่มขึ้นมาซึ่งมีสมาชิกก่อตั้งจำนวน 89 คน ปัจจุบันมีสมาชิก 170 คนโดยวางกฎระเบียบและมีข้อบังคับของกลุ่มที่ชัดเจนให้สมาชิกถือปฏิบัติและมีคณะกรรมการบริหารกลุ่ม ที่ได้รับการคัดเลือกจากสมาชิกมาบริหารงานซึ่งคณะกรรมการจะอยู่ในวาระครั้งละ 2 ปี

เงินลงทุน

             ได้ระดมเงินลงทุนในการบริหารงานด้วยการให้สมาชิกลงหุ้นหุ้นละ 100 บาท และในการลงทุนนั้นสมาชิกแต่ละครอบครัวมีหุ้นได้ไม่เกิน 10 หุ้นต่อปี (เพื่อป้องกันนายทุนเข้ามาแสวงหาผลประโยชน์จากกลุ่ม)และนอกจากนั้นยังได้ใช้วิธีออมทรัพย์ เข้ามาช่วยในด้านเงินลงทุนด้วย คือการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตขึ้นเพื่อนำเงินที่ได้จากการออมของสมาชิกมาสมทบเป็นหุ้นใหญ่ของกลุ่มเพื่อสนับสนุนกลุ่มในการดำเนินการรับซื้อผลิตภัณฑ์จากสมาชิก

ผลประโยชน์ที่กลุ่มและสมาชิกได้รับ

            จากยอดจำหน่ายของกลุ่มในแต่ละเดือนกลุ่มมีรายได้ประมาณเดือนละ 100,000 – 150,000 บาทซึ่งจากยอดจำหน่ายดังกล่าวทำให้กลุ่มมีกำไรแต่ละเดือนโดยเฉลี่ยแล้วไม่ต่ำกว่า10,000 บาท
เมื่อสิ้นปีกลุ่มจะทำรายงานแสดง กำไร-ขาดทุนและงบดุลทางบัญชีของกลุ่มไว้ ผลกำไรสุทธิที่ได้ กลุ่มจะกันไว้เป็นทุนต่าง ๆตามข้อบังคับกลุ่ม คือ

ทุนสำรอง 20%

ทุนสาธารณะ 10%

ทุนขยายกิจการ5%

       เฉลี่ย 5% ให้กับสมาชิกที่นำผลิตภัณฑ์มาขายกับกลุ่มและนำผลิตภัณฑ์จากกลุ่มไปขายปันผล 60% จะปันผลให้กับสมาชิกที่ลุงหุ้นไว้กับกลุ่มตามที่แต่ละคนถืออยู่

[แดงคนดี]

 

ลักษณะของย่านลิเพา

ย่านลิเพา เป็นพืชล้มลุกอยู่ในตระกูลเฟิร์น ขึ้นอยู่ตามป่าละเมาะและชายป่า แบ่งได้เป็น 3 ชนิด คือ

1. ย่านลิเพาเขา มีลักษณะคล้ายกับต้นหวาย ลำต้นใหญ่ มีขน และจะขึ้นอยู่ตามเขาโดยทั่วไปแล้วจะใช้มัดสิ่งของ

2. ย่านลิเพาหยอง มีลักษณะใบหยิก เป็นฝอย ลำต้นเล็กและเรียว เราจะไม่นิยมนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ย่านลิเพา

3. ย่านลิเพาที่ขึ้นอยู่ตามป่าละเมาะหรือชายป่า จะมีลักษณะลำต้นเรียวงาม เปลือกเหนียว เหมาะสำหรับจะนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ย่านลิเพา ซึ่งแบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ

3.1 ประเภทที่มีลำต้นเป็นสีน้ำตาล

3.2 ประเภทที่มีลำต้นสีดำ

ทางกลุ่มจะสั่งซื้อย่านลิเพามาจากต่างอำเภอ (แต่ตอนนี้ใช้บริเวณที่ตั้งกลุ่มปลูกย่านลิเพาเอง)

แหล่งที่มาของย่านลิเพา

โดยทั่วไปย่านลิเพาจะขึ้นอยู่ตามป่า จะพบมากทางตอนใต้ของประเทศ เช่น จังหวัดนครศรีฯ สงขลา ยะลา ปัตตานี สตูล เป็นต้น

ราคาของย่านลิเพา

1. สีน้ำตาล มัดละ 100 เส้น ราคา 40-50 บาท ขึ้นอยู่กับความยาวของเส้น

2. สีดำ มัดละ 100 เส้น ราคา 25-30 บาท
 

วัสดุและอุปกรณ์ที่ใช้ในการทำเครื่องจักสานย่านลิเพา

ลิเพา มี 2 ชนิด คือ สีดำและน้ำตาล โดยเฉพาะสีน้ำตาลจะมีอยู่ 2 แบบ คือ สีน้ำตาลอมแดง และสีน้ำตาลอมเหลือง
ลาน เป็นส่วนใช้ประกอบในการทำลวดลายบริเวณขอบหรือหูผลิตภัณฑ์

หวาย ใช้ประกอบเป็นหูหิ้วและขอบโครง เช่น โครงของพัดใบโพธิ์

ไม้ไผ่ ใช้ทำซี่กระเป๋าหรือผลิตภัณฑ์ ซึ่งจะใช้เป็นเส้นยืนให้เกิด ลวดลาย เช่น พัด

ไม้เนื้ออ่อน ใช้ประกอบเป็นรูปทรงกระเป๋า หรือผลิตภัณฑ์รูปแบบ

อุปกรณ์

มีด ใช้ในการขูดเส้นของย่านลิเพาเพื่อให้ได้ตามความต้องการ

เหล็กแหลม (เข็ม) ใช้เจาะรูที่โครงกระเป๋าเพื่อเสียบซี่ไม้ไผ่ และช่วยในการขัดลาย

แผ่นโลหะเจาะรู ให้เป็นอุปกรณ์ในการขูดเกลาให้ย่านลิเพาและไม้ไผ่ที่ใช้ในการทำผลิตภัณฑ์ มีขนาดเท่าเทียมกัน
ปลอกนิ้ว ทำด้วยผ้าหนา ๆ ใช้สวมนิ้วเวลาขูดย่านลิเพา

กาวลาเท็กซ์ ใช้ทาเส้นลิเพาให้ยึดติดกับโครงแบบที่จะทำ หรือใช้ติดยึดส่วนประกอบของกระเป๋า

ขั้นตอนและวิธีการผลิตย่านละเพา

1. การทำโครง โครงสร้างของแบบผลิตภัณฑ์ที่ใช้เป็นแบบเบื้องต้น มีด้วยกัน 2 วิธี คือ

1.1 การทำโครงแบบเสียบซี่ ทำได้โดย การนำไม้เนื้ออ่อน (นิยมไม้ตีนเป็ด)

1.2 การทำโครงด้วยวิธีการกลอง ทำได้โดยการนำด้ายมาผูกเป็นเส้นขนาน 2 เส้น โดยแต่ละเส้นจะผูกเป็นเส้นคู่ ความกว้างของเส้นด้านคู่ขนานที่ผูก ขึ้นอยู่กับรูปแบบของผลิตภัณฑ์ว่าขนาดใหญ่หรือเล็ก แล้วจึงนำซี่ไม้ไผ่ที่เตรียมไว้มาวางบนด้ายที่ขึงไว้ทีละซี่

2. ขั้นตอนการเตรียมย่านลิเพา แบ่งเป็น 4 ขั้นตอน คือ

2.1 การปอก

2.2 การชักเลียด

2.3 การขูด

2.4 การสาน

[แดงคนดี]

 

หน้าที่ของสมาชิก

1. ไปซื้อย่านลิเพามาจากพื้นที่ ใกล้เคียง

2. สมาชิกจะมารับแบบผลิตภัณฑ์จากกลุ่มตามที่ลูกค้าสั่ง และนำกลับไปทำที่บ้าน จะได้ค่าตอบแทนเป็นชิ้นงานไป

3. สิ้นปี จะมีการแบ่งเงินปันผลให้สมาชิกทุกคน

การตลาด

จะมีลูกค้ามาติดต่อ และสั่งทำ ที่กลุ่ม บางครั้งนำสินค้าไปแสดงและจำหน่ายที่ เมืองทองธานี

ปัญหาและอุปสรรค

อดีตในช่วงหน้าฝน ไม่สามารถออกไปหาย่านลิเพาได้ ทำให้ขาดแคลนย่านลิเพา แต่ปัจจุบัน ได้มีการซื้อย่านลิเพามาเก็บไว้
 

ผลิตภัณฑ์จากย่านลิเพา

1. แบบทึบ ใช้วิธีสวดและพันโดยการพลิกด้านหน้าและด้านหลังของเส้นย่านลิเพาเพื่อทำให้เกิดลวดลาย โดยมีวัสดุเพียงย่านลิเพาและหวาย

2. แบบโปร่ง ใช้วิธีขัดและยกลาย ซึ่งจะมีลักษณะเดียวกับการทอผ้า คือ จะมีเส้นยืนและเส้นนอน

วิธีการดูแลรักษาผลิตภัณฑ์จากย่านลิเพา

1. อย่าให้ถูกแสงแดดจัด ๆ เป็นเวลานาน ทำให้ผลิตภัณฑ์ดูเก่าเร็ว

2. ถ้าผลิตภัณฑ์ชำรุดโดยมีเส้นเพาหลุดออกมาให้ใช้กาวทาที่ลิเพาเส้นที่หลุดปิดทับไว้ตามเดิม แล้วทาแล็คเกอร์ทับอีกครั้ง

3. ผลิตภัณฑ์ที่เก็บไว้นาน จะดูเก่าให้ทำความสะอาดฝุ่นที่ติดหรือคราบสกปรกออกให้หมด โดยการเอาผ้าชุบน้ำบิดให้พอหมาด ๆ แล้วเช็ดที่ตัวผลิตภัณฑ์ และทาแล็คเกอร์ทับอีกครั้งหนึ่ง

4. อย่ากระแทกผลิตภัณฑ์แรง ๆ หรือวางของหนัก ๆ ทับ เพราะจะทำให้ผลิตชำรุดและใช้ได้ไม่นาน

ตัวอย่างผลิตภัณฑ์จากย่านลิเพา

        กระเป๋าหนีบ กระเป๋าริงโร กระเป๋าท้ายใหญ่ กระเป๋ากินรี กระเป๋าสุริยา ตะกล้าวงเดือน กระเช้าสีดา กล่องเครื่องประดับ พัด กระจาด กำไล กล่องกระดาษทิชชู

แหล่งอ้างอิงข้อมูล :

ชื่อ - นามสกุล : คุณขวัญเรือน บุญเสมอ  อายุ : 34 ปี
ที่อยู่ :  00 หมู่ที่5 ตำบลท่าเรือ อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช
ขอบคุณทที่มา : รักบ้านเกิด.คอม