เชิญร่วมอนุรักษ์ "กลอนสักวา"บทร้อยกรองไทย

น้อมรำลึกบรมครู สุนทรภู่ศรีรัตนโกสินทร์

บทกลอน แบ่งเป็น 4 ประเภทหลักๆ รวมไปถึง สักวา หรือ กลอนสักวา และบทกลอนนับเป็นบทร้อยกรองไทย ที่เป็นที่นิยมแพร่หลาย มากกว่าบทร้อยกรองชนิดอื่น อาจเป็นเพราะความอ่านง่ายแต่งง่าย อย่างไรก็ตาม การจัดประเภทของกลอน ยังไม่เป็นที่ยุติ นักวิชาการผู้เขียนตำรา เกี่ยวกับร้อยกรองไทย ก็แบ่งประเภทแตกต่างกันไป ตามความคิดเห็นของตนเอง

สักวา

สักวา เป็นกลอนที่แต่งขึ้นเพื่อร้องเล่นโต้ตอบกัน ซึ่งเป็นการละเล่นอย่างหนึ่งของไทยที่มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา กลอนสักวากำหนดลักษณะเฉพาะไว้ดังนี้

1. กลอนสักวาบทหนึ่งมี 4 คำกลอน

2. จังหวะแรกของวรรคขึ้นต้นบทด้วยคำว่า " สักวา "

3. คำสุดท้ายของบทลงท้ายด้วย " เอย "

4. สัมผัสบังคับ เป็นสัมผัสสระ ลักษณะอย่างกลอนทั่วไป

ผังโครงสร้างกลอนสักวา

สักวาดาวจรเข้ก็เหหก ศีรษะตกหันหางขึ้นกลางหาว
   เป็นวันแรมแจ่มแจ้งด้วยแสงดาว น้ำค้างพราวปรายโปรยโรยละออง
   ลมเรื่อยเรื่อยเฉื่อยฉิวต้องผิวเนื้อ ความหนาวเหลือทานทนกมลหมอง
   สกุณากาดุเหว่าก็เร่าร้อง พอแสงทองส่องฟ้าขอลาเอย...

   สักวาหวานอื่นมีหมื่นแสน ไม่เหมือนแม้นพจมานที่หวานหอม
   กลิ่นประเทียบเปรียบดวงพวงพยอม อาจจะน้อมจิตโน้มด้วยโลมลม
   แม้นล้อลามหยามหยาบไม่ปลาบปลื้ม ดังดูดดื่มบอระเพ็ดต้องเข็ดขม
   ผู้ดีไพร่ไม่ประกอบชอบอารมณ์ ใครฟังลมเมินหน้าระอาเอย..

   สักวา…เล่นต่อกลอน ให้หรรษา…จะรู้ว่า มันเป็นสุข สนุกไฉน

   วาดลวดลาย ที่คุณคิด ละเลงไป…จะทำให้ คุณคล่องมือ สื่อบันดาล

   ควรสังเกตุ ตรงหัวข้อ ดูให้มั่น…ว่าเขาเริ่ม เรื่องใดกัน ค่อยต่อขาน

   หัวข้อใหญ่ อยู่ด้านบน ตรงเพดาน…แล้วขับขาน ตามเรื่องนั้น เป็นเรื่องเดียว

   เล่นต่อกลอน มันก็ต้อง คุยต่อเนื่อง…ให้เป็นเรื่อง แนวเดียวกัน โปรดเฉลียว

   เช่นเขาเปิด เรื่องไก่ย่าง กับข้าวเหนียว…คุณก็เกี่ยว เรื่องนั้นนั้น จะมันส์…เอย..("เจ้าคุณอู๋")

   ขอบคุณที่มา..เจ้าคุณอู๋"

1) แสดงผังโครงสร้างกลอนสักวา ความยาว 1 บท

2) สักวา 1บท มี 4 คำกลอน หรือ 8 วรรค

3) สักวา 1 วรรค นิยมเขียน 7-10 คำ

4) เส้นโยงภายในวรรค เรียกว่าสัมผัสใน ส่วนเส้นโยงคำท้ายวรรค เรียกว่า สัมผัสนอก

5) กลอนสักวาต้องขึ้นต้นด้วยคำว่า "สักวา" และจบด้วยคำว่า "เอย" เสมอ

6) ลักษณะบังคับอื่น ๆ เช่น เรื่องเสียงท้ายวรรคการชิงสัมผัส สัมผัสซ้ำ สัมผัสเลือน และสัมผัส ทีฆะรัสสะ นั้น คงใช้หลักเกณฑ์ เดียวกันกับ กลอนแปด

7) กลอนสักวา และกลอนแปด บรรทัดสุดท้ายของบท นอกจากสัมผัสคำที่ 3 แล้วอาจเลิ่อนไปสัมผัสตรงคำที่ 5 ก็ได้

ตัวอย่างกลอนสักวา

สักวาหน้าฝนถนนเปรอะ
ดูแฉะเฉอะโคลนตมถมวิถี
ฟ้าพยับอับแสงแห่งสุรีย์
ปฐพีน้ำท่วมท้นล้นเจิ่งนอง

จะเดินตรอกซอกซอยพลอยเปียกหมด
เสียงล้อรถน้ำซ่านซ่าพาหม่นหมอง
รองเท้าเปียกเปื่อยพังลงนั่งมอง
น้ำไหลนองท้วมท้นถนนเอย

ขอบคุณเครดิต..".คลังปัญญาไทย